Επειδή είναι αρκετά τα τρανς άτομα που μου στέλνουν ιδιωτικά μηνύματα σχετικά με τη διαδικασία της νομικής αναγνώρισης της ταυτότητας φύλου, πάμε λίγο να δούμε τι προβλέπει η νομοθεσία ν.4491/2017 (ΦΕΚ Α' 152/13-10-2017), όπως αυτή τροποποιήθηκε από τον ν.5089/2024.
Αρχικά θα πρέπει να τονίσουμε ότι, κάθε πρόσωπο έχει δικαίωμα στην αναγνώριση της ταυτότητας φύλου του ως στοιχείο της προσωπικότητάς του, όπως άλλωστε και ο νόμος ορίζει.
Προϋποθέσεις
Κάθε τρανς πρόσωπο έχει δικαίωμα μεταβολής του καταχωρισμένου φύλου και του κυρίου ονόματος υπό τις εξής προϋποθέσεις:
α) ώστε να αντιστοιχεί στη βούληση, στην προσωπική αίσθηση του σώματος και στην εξωτερική εικόνα του φύλου,
β) δεν απαιτείται να βεβαιώσει οποιαδήποτε προηγούμενη τυχόν ιατρική επέμβαση, εξέταση ή ιατρική αγωγή που σχετίζεται με τη σωματική ή ψυχική υγεία, εάν είναι άνω των 17 ετών,
γ) εάν είναι μεταξύ 17 και 18 ετών προαπαιτείται και η συναίνεση των γονέων,
δ) εάν είναι μεταξύ 15 και 17 ετών, μόνο εφόσον υπάρχει και επιπλέον θετική γνωμάτευση αρμόδιας διεπιστημονικής Επιτροπής, ενώ εάν το πρόσωπο είναι κάτω των 15 ετών η νομοθεσία δεν δίνει ρητά κανένα διαθέσιμο τρόπο μεταβολής των εγγράφων.
Διαδικασία
Η διαδικασία είναι δικαστική σύμφωνα με το Άρθρο 782 του ΚΠολΔ (εκούσια δικαιοδοσία), με τα εξής χαρακτηριστικά:
- στο Πρωτοδικείο της Περιφέρειας του Ληξιαρχείου που έχει εγγραφεί η ληξιαρχική πράξη γέννησης
- σε Πρωτοδικεία του τόπου κατοικίας του ενδιαφερόμενου προσώπου.
Κατατίθεται δικόγραφο που συντάσσει η/ο δικηγόρος σας (μαζί με το Γραμμάτιο του Δικηγορικού Συλλόγου), που καταγράφει το ιστορικό σας με τεκμηρίωση της ασυμφωνίας ανάμεσα στο καταγεγραμμένο φύλο και ταυτότητα φύλου. Η κατάθεση γίνεται στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου, αφού προηγουμένως η/ο Πρωτοδίκης υπηρεσίας έχει προσδιορίσει την ημερομηνία δικασίμου επί του δικογράφου και έχει ορίσει προ πόσων ημερών πρέπει να γίνει η επίδοση της αίτησης στην/στον Εισαγγελέα.
Η/Ο δικηγόρος συντάσσει παραγγελία επίδοσης προς δικαστικό/η επιμελητή/τρια, ώστε να επιδοθεί προς τον/την αρμόδιο/α Εισαγγελέα και να συντάξει έκθεση επίδοσης.
Στον φάκελο δικογραφίας που θα κατατεθεί κατά την δικάσιμο περιλαμβάνεται: επικυρωμένο αντίγραφο της ληξιαρχικής πράξης γέννησης, στοιχείο ταυτοποίησης (π.χ. αστυνομική ταυτότητα) και η Έκθεση Επίδοσης του δικαστικού επιμελητή.
Η συζήτηση της υπόθεσης (δίκη), γίνεται σε ιδικό γραφείο του Πρωτοδίκη και όχι σε ανοικτό ακροατήριο, όπως έχει οριστεί κατά την ημερομηνία κατάθεσης από τον Πρωτοδίκη υπηρεσίας. Σε περίπτωση που δεν υπάρχει ειδικό γραφείο, γίνεται στη δικαστική αίθουσα, κεκλισμένων των θυρών.
Είναι απαραίτητη η αυτοπρόσωπη παρουσία του προσώπου, δηλαδή δεν μπορεί να γίνει μόνο με παράσταση δικηγόρου). Μόλις εκδοθεί η απόφαση, καθαρογράφεται από τον δικηγόρο εάν ο Πρωτοδίκης δεν έχει συντάξει την απόφαση σε ηλεκτρονικό υπολογιστή και δίνει παραγγελία επίδοσης στον δικαστικό επιμελητή για να επιδοθεί αντίγραφο της απόφασης στον αρμόδιο Εισαγγελέα. Ο/Η δικαστικός/η επιμελητής/τρια επιδίδει επικυρωμένο αντίγραφο στον Εισαγγελέα Πρωτοδικών και συντάσσει Έκθεση Επίδοσης. Μετά το πέρας 30 ημερών από την ημερομηνία της δεύτερης επίδοσης ο δικηγόρος υποβάλλει στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου αίτηση για την έκδοση πιστοποιητικού περί μη άσκησης ένδικων μέσων και η Γραμματεία ελέγχει τα βιβλία των ενδίκων μέσων και εάν η Εισαγγελία δεν έχει ασκήσει κάποιο ένδικο μέσο, εκδίδει σχετικό πιστοποιητικό. Το πιστοποιητικό ετοιμάζεται από την Γραμματεία του Πρωτοδικείου εντός προθεσμίας το πολύ δέκα ημερών.
Το τρανς πρόσωπο είναι καλό να έχει 2-3 επικυρωμένα αντίγραφα της απόφασης.
Στη συνέχεια θα πρέπει να προσκομιστούν στο αρμόδιο ληξιαρχείο επικυρωμένο αντίγραφο της δικαστικής απόφασης, αντίγραφο της δεύτερης έκθεσης επίδοσης του δικαστικού επιμελητή προς την εισαγγελία, και επικυρωμένο αντίγραφο του πιστοποιητικού περί μη άσκησης ενδίκου μέσου και υποβάλλεται αίτημα μεταβολής της ληξιαρχικής πράξης γέννησης.
Ο ληξίαρχος αυθημερόν υποχρεούται να συντάξει την μεταβολή στον Τόμο του ληξιαρχείου στον οποίο βρίσκεται η αρχική ληξιαρχική πράξη γέννησης και εκδίδει το σχετικό απόσπασμα, αντίγραφο του οποίου δίνει στο πρόσωπο ή τον νόμιμο εκπρόσωπό του.
Επόμενο στάδιο είναι η δημοτολογική διόρθωση όπου το πρόσωπο ή ο νόμιμος εκπρόσωπός του, προσκομίζει αντίγραφο από την διορθωμένη νέα ληξιαρχική πράξη γέννησης, με σκοπό την δημοτολογική μεταβολή. Τέλος, πραγματοποιείται η αλλαγή της αστυνομικής ταυτότητας, όπου υποβάλλεται η παλιά ταυτότητα για την έκδοση νέας αστυνομικής ταυτότητας στο Τμήμα Ασφάλειας του τόπου κατοικίας του προσώπου, προσκομίζοντας όλα τα δικαιολογητικά που χρειάζονται. Για λόγους αποφυγής καθυστερήσεων, καλό είναι να υπάρχει κι ένα αντίγραφο της νέας ληξιαρχικής πράξης. Αφού αλλάξει και η ταυτότητα το τρανς πρόσωπο μπορεί πλέον να μεταβάλλει όλες τις σχετιζόμενες με αυτήν καταχωρίσεις, έγγραφα ή συμβόλαια (εφορία, ΕΦΚΑ, τράπεζες, ΔΕΚΟ, ιδιωτικά συμβόλαια, κλπ). Πρέπει όμως να υποβληθεί ειδικό αίτημα σε κάθε μία από αυτές τις υπηρεσίες για την μεταβολή των στοιχείων. Η μεταβολή δεν γίνεται αυτεπαγγέλτως.
Σε ότι αφορά τη Στρατολογία:
Οι τρανς γυναίκες διαγράφονται οριστικά από τους καταλόγους, ενώ οι τρανς άντρες τυπικά έχουν την υποχρέωση της κληρωτής στράτευσης, ωστόσο εφόσον το θελήσουν μπορούν να απαλλαχθούν της υποχρέωσης.
Τέλος, εάν το τρανς πρόσωπο έχει αποδεδειγμένη οικονομική αδυναμία και δεν μπορεί να ανταποκριθεί στη δικαστική διαδικασία, μπορεί να αιτηθεί δωρεάν νομική υποστήριξη, στα αρμόδια γραφεία των δικαστηρίων.
Άννα Απέργη Κωνσταντινιδη
