Τι τα θέλουμε τα Pride;

 Photo: Thessaloniki Pride

Κάθε χρόνο, όσο πλησιάζει ο Ιούνιος, επανέρχεται στη δημοσιότητα το ίδιο ερώτημα από όσες και όσους υποκριτικά ενοχλούνται από τη ΛΟΑΤΚΙ+ ορατότητα και τα δικαιώματα της κοινότητας.

Τι τα θέλουμε τα Pride;

Χρειαζόμαστε τα Pride, όσο εξακολουθούν να υπάρχουν εγκλήματα μίσους, ρατσιστική βία, διακρίσεις, αποκλεισμοί και πολιτικές που αντιμετωπίζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα ως κάτι το διαπραγματεύσιμο.

Χρειαζόμαστε τα Pride, όσο τα τρανς και γενικότερα φυλοδιαφορετικά πρόσωπα, δέχονται επιθέσεις στον δρόμο λόγω της έκφρασης ή της ταυτότητας φύλου τους.

Όσο τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα φοβούνται να καταγγείλουν περιστατικά βίας και όσο η ρητορική μίσους πολλαπλασιάζεται στα μέσα ενημέρωσης, στα κοινωνικά δίκτυα και δυστυχώς πολύ συχνά στον ίδιο τον πολιτικό λόγο, ακόμη και μέσα στο ίδιο το Κοινοβούλιο.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση στην οποία ανήκει και η χώρα μας (είτε αυτό αρέσει σε κάποιους, είτε όχι), έχει αναγνωρίσει επανειλημμένα ότι η ρητορική μίσους και τα εγκλήματα μίσους κατά ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων συνιστούν σοβαρή απειλή για το κράτος δικαίου και τη δημοκρατία.

Το Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 25ης Οκτωβρίου 2018 καλεί τα κράτη μέλη να καταδικάζουν και να τιμωρούν τη ρητορική μίσους και την αναζήτηση εξιλαστήριων θυμάτων από πολιτικούς και δημόσιους αξιωματούχους, αναγνωρίζοντας ότι η συμπεριφορά αυτή κανονικοποιεί και ενισχύει τη βία στην κοινωνία.

Αντίστοιχα, η Απόφαση CM/Rec(2010)5 του Συμβουλίου της Ευρώπης υπογραμμίζει ότι τα κράτη οφείλουν να λαμβάνουν αποτελεσματικά μέτρα κατά της ρητορικής μίσους λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου, ενώ οι δημόσιες αρχές οφείλουν να απέχουν από δηλώσεις που μπορεί να εκληφθούν ως νομιμοποίηση διακρίσεων ή μίσους.

Τέλος, το Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 18ης Δεκεμβρίου 2019 για τις δημόσιες διακρίσεις και τη ρητορική μίσους κατά των ΛΟΑΤΚΙ+, καλεί τα κράτη μελη να ενισχύσουν τη διερεύνηση εγκλημάτων μίσους και να διασφαλίσουν αποτελεσματική προστασία των θυμάτων. Και όμως, την ίδια στιγμή, παρατηρείται μια ανησυχητική οπισθοδρόμηση. Θεμελιώδη δικαιώματα αμφισβητούνται, ενώ η έννοια της ισότητας τίθεται υπό διαρκή πολιτική διαπραγμάτευση.

Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, τα Pride, είναι πολιτικές διαδηλώσεις ορατότητας, δημοκρατίας και διεκδίκησης δικαιωμάτων.

Όμως, την ίδια στιγμή, απαιτείται και αυτοκριτική.

Η υπεράσπιση των δικαιωμάτων ξέρετε, δεν εξαντλείται μόνο σε πολύχρωμες σημαίες, δημόσιες εκδηλώσεις και αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Απαιτεί δυνατή θεσμική παρέμβαση, συμμετοχή στις δημόσιες διαβουλεύσεις, επεξεργασία πολιτικών προτάσεων και συστηματική πίεση προς την Πολιτεία.

Δεν αρκεί να καταγγέλλουμε την οπισθοδρόμηση. Οφείλουμε να παρεμβαίνουμε όταν διαμορφώνονται πολιτικές. Να είμαστε εκεί όταν συζητούνται τα νομοσχέδια, εθνικές στρατηγικές, σε επιτροπές και θεσμούς. Γιατί εκεί κρίνονται τα δικαιώματα πριν φτάσουν στους δρόμους.

Τα Pride λοιπόν, θα εξακολουθούν να είναι αναγκαία όσο υπάρχουν συνάνθρωποι μας που φοβούνται και δεν νιώθουν ασφάλεια, όσο η βία και το μίσος βρίσκουν χώρο να εκφραστούν και όσο τα ανθρώπινα/ατομικά μας δικαιώματα αντιμετωπίζονται ως προαιρετική πολιτική επιλογή.

Και δυστυχώς, εν έτει 2026, έχουμε ακόμη πολύ δρόμο μπροστά μας.

Άννα Απέργη Κωνσταντινίδη

*Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο Diversity News 

Δεν φταίει το ΣτΕ σε όσους δεν αντέχουν ισότητα και δημοκρατία

Αναγνωρίζεται ένας θεσμός, όπως είναι ο γάμος, ενώ αποκόπτονται βασικές νομικές συνέπειες, όπως η γονεϊκότητα.

Η δημόσια συζήτηση γύρω από τον Ν. 5089/2024 που προσπαθεί να ανοίξει ο βουλευτής της Ν.Δ. Μίλτος Χρυσομάλλης με πρόσφατη αρθρογραφία του («Να καταργηθεί ο νόμος για τα ομόφυλα ζευγάρια», «Απογευματινή») και τη λεγόμενη «επιβεβαίωση» των επικριτών του μέσω πρόσφατης απόφασης του Συμβουλίου της Επικρατείας αποτελεί ξεκάθαρα χαρακτηριστικό παράδειγμα επιλεκτικής ανάγνωσης του δικαίου και συνειδητής σύγχυσης της κοινής γνώμης. Διότι η απόφαση του ΣτΕ δεν έκρινε αντισυνταγματική τη νομοθετική πρωτοβουλία για την ισότητα στον γάμο, ούτε περιόρισε τη διακριτική ευχέρεια του νομοθέτη να ρυθμίζει το οικογενειακό δίκαιο με όρους ισότητας. Αντιθέτως, επιβεβαίωσε ακριβώς αυτό, ότι ο κοινός νομοθέτης δύναται να επεκτείνει δικαιώματα, και ότι όταν το πράττει, οφείλει να το κάνει με συνέπεια και χωρίς διακρίσεις.

Η αναφορά στην «αυτόθροη» συνέπεια της υιοθεσίας αποτελεί την αυτονόητη εφαρμογή της αρχής της ισότητας. Δεν είναι δυνατόν να αναγνωρίζεται ένας θεσμός, όπως είναι ο γάμος, και ταυτόχρονα να αποκόπτονται από αυτόν βασικές νομικές συνέπειες, όπως η γονεϊκότητα. Οποιαδήποτε άλλη προσέγγιση θα συνιστούσε ευθεία παραβίαση της ίσης μεταχείρισης.

Αντίστοιχα παραπλανητική είναι και η επίκληση της νομολογίας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Είναι πράγματι ακριβές ότι το Δικαστήριο δεν επιβάλλει στα κράτη την υποχρέωση θέσπισης γάμου ομόφυλων ζευγαριών. Είναι όμως εξίσου ακριβές και συστηματικά αποσιωπάται ότι αναγνωρίζει τα ομόφυλα ζευγάρια ως οικογένεια και υποχρεώνει τα κράτη να διασφαλίζουν την ουσιαστική νομική τους προστασία. Η νομολογία του έχει καταστήσει σαφές ότι, όταν ένα κράτος επιλέγει να ρυθμίσει ένα πεδίο δικαιωμάτων, δεν μπορεί να το πράττει με όρους αποκλεισμού. Η επίκληση, δε, της «ηθικής» ως λόγου περιορισμού δικαιωμάτων, χωρίς τη συνεκτίμηση της αρχής της αναλογικότητας και της σύγχρονης ευρωπαϊκής εξέλιξης, δεν συνιστά νομική επιχειρηματολογία αλλά αναχρονιστική ρητορική.

Ο ισχυρισμός ότι δεν υφίσταται δικαίωμα οικογενειακής ζωής για τα ομόφυλα ζευγάρια αγνοεί ευθέως το Αρθρο 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ), καθώς και το Αρθρο 21 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ενωσης, που απαγορεύει ρητά τις διακρίσεις λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού. Η έννοια της οικογένειας δεν είναι στατική ούτε περιορίζεται σε ετεροκανονικά πρότυπα. Εχει ήδη επανανοηματοδοτηθεί μέσα από τη νομολογία και τη διεθνή προστασία των δικαιωμάτων.

Ακόμη πιο προβληματική είναι η επίκληση της δήθεν έλλειψης επιστημονικών δεδομένων ως προς την ανάπτυξη παιδιών σε οικογένειες ομόφυλων γονέων. Η διεθνής επιστημονική κοινότητα, μέσω οργανισμών όπως η Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία αλλά και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ), έχει εδώ και χρόνια καταλήξει ότι δεν υπάρχει αρνητική επίδραση στην ανάπτυξη των παιδιών αυτών. Το αντίθετο μάλιστα, η έμφαση δίνεται στην ποιότητα της φροντίδας, στη σταθερότητα και στην ασφάλεια του περιβάλλοντος. Η επαναφορά λοιπόν ατεκμηρίωτων ισχυρισμών αποτελεί ξεκάθαρα μια ιδεολογική επιλογή.

Επίσης, η συζήτηση περί «ουδετεροποίησης» των όρων στα δημόσια έγγραφα εντάσσεται στην ίδια στρατηγική φόβου. Η προσαρμογή της διοικητικής πρακτικής ώστε να αντανακλά την κοινωνική και νομική πραγματικότητα δεν αφαιρεί δικαιώματα από κανένα άτομο, αντιθέτως διασφαλίζει ότι δεν αποκλείεται κανένα απολύτως πρόσωπο. Η ρητορική περί «γονέας 1» και «γονέας 2» χρησιμοποιείται ως πολιτικό σκιάχτρο, χωρίς να ανταποκρίνεται στην πραγματική λειτουργία του δικαίου.

Επιπλέον, το επιχείρημα ότι δήθεν εξαπατήθηκε η Βουλή, αλλά και η ίδια η κοινωνία, παραγνωρίζει μια βασική αρχή, ότι το δίκαιο δεν είναι στατικό. Οι έννομες συνέπειες μιας ρύθμισης δεν αποτελούν παρεκκλίσεις, αλλά αναγκαίες εκφάνσεις της εφαρμογής της. Η ίση μεταχείριση δεν ενεργοποιείται επιλεκτικά, κύριε Χρυσομάλλη, αλλά λειτουργεί οριζόντια.

Τέλος, ο όρος «άκρατος δικαιωματισμός» είναι βαθιά πολιτικός. Χρησιμοποιείται για να απονομιμοποιήσει τη διεκδίκηση θεμελιωδών δικαιωμάτων και να παρουσιάσει την ισότητα ως υπερβολή. Ομως η προστασία των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων δεν είναι ιδεολογική επιλογή, είναι υποχρέωση που απορρέει από το κράτος δικαίου και τις διεθνείς δεσμεύσεις της χώρας. Η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ) έχει επανειλημμένα υπογραμμίσει την ανάγκη για πλήρη ισότητα και ουσιαστική άρση των διακρίσεων, όχι ως μια πολιτική επιλογή, αλλά ως θεσμική αναγκαιότητα.

Καμία δημοκρατία δεν απειλείται από την επέκταση των δικαιωμάτων. Αντιθέτως, απειλείται από την επιλεκτική εφαρμογή τους. Και όταν η ισότητα παρουσιάζεται ως κίνδυνος, τότε το πρόβλημα δεν βρίσκεται στα δικαιώματα, αλλά στην άρνηση της αποδοχής τους.

Άννα Απέργη Κωνσταντινίδη

*Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα των Συντακτών